Περί Χοληστερίνης
Τι είναι η χοληστερόλη?
Τη λέξη χοληστερίνη την έχουμε συνδυάσει με έναν εχθρό για την υγεία μας. Τι είναι όμως η χοληστερίνη, ή σωστότερα η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα μαλακό, εύπλαστο λίπος. Το συναντάμε στις ζωικές τροφές που καταναλώνουμε. Επίσης η χοληστερόλη παράγεται από τον οργανισμό μας, κυρίως από το ήπαρ. Δεν τη συναντάμε στις φυτικές τροφές. Η χοληστερόλη είναι απαραίτητη για τη διατήρηση καλής υγείας. Πολλές σύνθετες λειτουργίες του σώματος, όπως η δημιουργία των μεμβρανών, και η σύνθεση αρκετών ορμονών εξαρτώνται από την χοληστερόλη. Στην πραγματικότητα η παρουσία της χοληστερόλης είναι τόσο σημαντική, που αν δεν την προσλάβει ο οργανισμός μας από τη δίαιτα, θα τη δημιουργήσει μόνος του. Αλλά εδώ τίθεται το ερώτημα: Αν η χοληστερόλη είναι τόσο απαραίτητη για τη διατήρηση της ζωής , τότε γιατί μπορεί να γίνει θανατηφόρα; Η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι ότι μόνο η περίσσεια χοληστερόλης εναποτίθεται στο αρτηριακό τοίχωμα,και έτσι οι αυξημένες τιμές ολικής χοληστερόλης αποτελούν ένα από τους σημαντικότερους παράγοντες για την εμφάνιση θανατηφόρων ή μη καρδιοαγγειακών επεισοδίων. Αντίθετα μια μορφή λιποπρωτείνης που υπάρχει στο αίμα μας η HDL λιποπρωτείνη δρά ευργετικά για τον οργανισμό μας. Αυτό γιατί αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς του οργανισμού μας για να αντιμετωπίσει την περίσσεια της χοληστερόλης απομακρύνοντας την από την κυκλοφορία του αίματος.
Τι είναι τα τριγλυκερίδια και ποιός ο ρόλος τους στην αθηροσκλήρωση?
Όσον αφορά τα τριγλυκερίδια, είναι λίπη που βρίσκονται στο σώμα μας. Δεν είναι τόσο δημοφιλή όσο η χοληστερόλη καθώς δεν έχει ακόμα εξακριβωθεί ο ρόλος τους
στην εμφάνιση της στεφανιαίας νόσου. Παρόλα αυτά υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις για το ρόλο των τριγλυκεριδίων στην ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου. Τα δεδομένα αυτά φαίνεται να αφορούν ιδιαίτερα γυναίκες και ορισμένους ασθενείς με ανωμαλίες στο μεταβολισμό των λιπιδίων. Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα κατάσταση είναι σε ασθενείς με υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων, χαμηλά επίπεδα HDL-χοληστερόλης και σακχαρώδη διαβήτη. Αυτοί οι ασθενείς έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για την ανάπτυξη αθηροσκληρυντικής νόσου.
Πώς δρά η χοληστερόλη στην πρόοδο της αθηροσκλήρωσης?
Οι πρώτες παρατηρήσεις για τον βλαβερό ρόλο της υπερχοληστερόλαιμίας στην καρδιοαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα πληθυσμών, έγιναν την δεκαετία του 1950 από τη μελέτη Framingham και δέκα χρόνια αργότερα από την μελέτη των Επτά Χωρών που ανέδειξε διαφορές στους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου μεταξύ των πληθυσμών. Ιδιαίτερα η τελευταία μελέτη που συμπεριέλαβε μεταξύ των 12.763 ατόμων και δύο Ελληνικούς υποπληθυσμούς στην Κρήτη και την Κέρκυρα, έδειξε ότι για τους άνδρες ηλικίας 40-59 ετών κατά τα έτη 1960-1961 η αύξηση των επιπέδων χοληστερόλης μέσα στα επόμενα έτη παρακολούθησης οδηγούσε σε σημαντική αύξηση στην εμφάνιση καρδιοαγγειακών συμβαμάτων. Η δίαιτα πλούσια σε κορεσμένα λίπη (κακό λίπος) αυξάνει τον καρδιοαγγειακό θάνατο, όπως φάνηκε στα 25 χρόνια παρακολούθησης 12763 ανδρών μέσης ηλικίας από την μελέτη των Επτά Χωρών που συμπεριέλαβε και την Ελλάδα. Ιδιαίτερα η αύξηση των τιμών χοληστερόλης αίματος κατά 2mmol/lt μέσα σε 25 χρόνια παρακολούθησης λόγω αλλαγής των διατροφικών συνηθειών, οδήγησε σε σημαντική αύξηση του αριθμού των θανάτων οφειλόμενων στη στεφανιαία νόσο.
Ποιές είναι οι συνιστώμενες τιμές λιπιδίων στο αίμα ?
Ο κάθε άνθρωπος έχει μια τιμή-στόχο για τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης ανάλογα με την ομάδα καρδιαγγειακού κινδύνου στην οποία ανήκει. Έτσι, χωρίζουμε τους ανθρώπους σε 4 κατηγορίες ανάλογα με τον καρδιαγγειακό τους κίνδυνο:
Πολύ υψηλού κινδύνου: Στην κατηγορία αυτή ανήκουν εκείνοι που έχουν υποστεί κάποιο καρδιαγγειακό επεισόδιο (έμφραγμα, εγκεφαλικό κτλ), ή έχουν διαβήτη με βλάβη οργάνου- στόχου ή/και πολλούς παράγοντες κινδύνου, ή σοβαρή χρόνια νεφρική νόσο, ή υπολογιζόμενο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου >10%, ή οικογενή υπερχοληστερολαιμία με έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η LDL χοληστερόλη να είναι κάτω από 55 mg% και να μειωθεί κατά τουλάχιστον 50% από τα αρχικά επίπεδα.
Υψηλού κινδύνου: Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν εκείνοι οι οποίοι έχουν ένα πολύ σοβαρό παράγοντα κινδύνου, ή διαβήτη με έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου, ή μέτρια χρόνια νεφρική νόσο, ή υπολογιζόμενο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου 5-10% ή οικογενή υπερχοληστερολαιμία χωρίς άλλο παράγοντα κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η LDL χοληστερόλη να είναι κάτω από 70 mg% και να μειωθεί κατά τουλάχιστον 50% από τα αρχικά επίπεδα.
Μέτριου κινδύνου: Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν εκείνοι οι οποίοι έχουν διαβήτη χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου, ή υπολογιζόμενο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου 1-5%. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η LDL χοληστερόλη να είναι κάτω από 100 mg%
. Τέλος, στην κατηγορία χαμηλού κινδύνου ανήκουν εκείνοι οι οποίοι δεν εμφανίζουν κάποιο από τα ανωτέρω χαρακτηριστικά και έχουν υπολογιζόμενο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου <1%. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η LDL χοληστερόλη να είναι κάτω από 116 mg%.
Πώς μπορεί με μη φαρμακευτικούς τρόπους να τροποποιηθούν οι τιμές χοληστερόλης αίματος?
Η άσκηση σε συστηματική ενασχόληση, 11-22 χιλιόμετρα την εβδομάδα γοργής βάδισης, οδηγεί σε αύξηση της καλής χοληστερόλης HDL αίματος και σε βελτίωση των τιμών της κακής οξειδωμένης LDL χοληστερόλης. Η άσκηση και η δίαιτα έχουν σημαντική θέση και στη ρύθμιση της υπέρτασης καθώς οι νέες οδηγίες συνιστούν την αντιμετώπιση της με απώλεια βάρους, μείωση κατανάλωσης αλκοόλ, περιορισμό άλατος, άσκηση, διακοπή καπνίσματος και δίαιτα πλούσια σε λαχανικά και ψάρι