16η Οκτωβρίου Παγκόσμια Ημέρα Τροφίμων

Εισαγωγή

Όπως επισημαίνει ο F.A.O, ο τρόπος που παράγουμε και καταναλώνουμε τρόφιμα καθώς και η παραγωγή αποβλήτων τροφίμων επηρεάζουν τον πλανήτη, ασκώντας περιττή πίεση σε φυσικούς πόρους, περιβάλλον και κλίμα. Πολύ συχνά η παραγωγή τροφίμων υποβαθμίζει ή καταστρέφει τους φυσικούς βιότοπους και συμβάλλει στην εξαφάνιση κάποιων ειδών χλωρίδας και πανίδας. Τα παγκόσμια αγροδιατροφικά συστήματα απασχολούν σήμερα 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους, τους περισσότερους από οποιονδήποτε άλλο τομέα.

Οι μικροκαλλιεργητές παράγουν περισσότερο από το 33% των τροφών παγκοσμίως παρά τις προκλήσεις (όπως η φτώχεια) και την έλλειψη πρόσβασης σε πόρους (συμπεριλαμβανομένων της χρηματοδότησης, της κατάρτισης και της τεχνολογίας). Επί του παρόντος, τα συστήματα τροφίμων ανά τον κόσμο ευθύνονται για περισσότερο από το 33% της παγκόσμιας ανθρωπογενούς εκπομπής αερίων (φαινόμενο του θερμοκηπίου), ενώ το 14% των τροφίμων ανά τον κόσμο χάνεται λόγω ανεπαρκούς συγκομιδής, διαχείρισης, αποθήκευσης και μεταφοράς του και το 17% σπαταλιέται σε επίπεδο καταναλωτή. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τον αγροτικό πληθυσμό και τη γεωργική παραγωγή και δύναται να συμβάλλει στην αλλαγή της σύνθεσης των θρεπτικών συστατικών των κύριων βασικών καλλιεργειών, όπως η μείωση των πρωτεϊνών, ορισμένων βασικών μετάλλων και των βιταμινών. Η βιοποικιλότητα εξασθενεί και το έδαφος υποβαθμίζεται ως αποτέλεσμα της εντατικής γεωργίας, της αυξανόμενης κατανάλωσης τροφίμων για εξεύρεση πόρων και της μετατροπής των φυσικών οικοσυστημάτων για καλλιέργεια ή βοσκότοπους.

Σήμερα, τουλάχιστον 40% της ανθρωπότητας – 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι – δεν έχουν τη δυνατότητα μίας υγιεινής διατροφής. Η πείνα, ο υποσιτισμός και η παχυσαρκία αυξάνονται. Η πανδημία έχει αυξήσει κατά 140 εκατομμύρια τους ανθρώπους που δεν έχουν πρόσβαση στην τροφή που χρειάζονται. Την ίδια στιγμή, ο τρόπος που παράγουμε, καταναλώνουμε και σπαταλούμε τρόφιμα έχει βαρύ αντίκτυπο στον πλανήτη. Ασκεί πρωτοφανή πίεση στους φυσικούς μας πόρους, στο κλίμα και στο φυσικό περιβάλλον κοστίζοντας τρισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο.

Η σημαντικότητα της επιλογής υγιεινών τροφών

Όταν χρησιμοποιούμε τον όρο “υγεία”, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ), εννοούμε μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλώς απουσία νόσου.

Η διασφάλιση της υγείας προϋποθέτει μια ισορροπημένη διατροφή με επίτευξη ενεργειακού ισοζυγίου, και παράλληλα επαρκή πρόσληψη όλων των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών προερχόμενων από όλες τις ομάδες τροφίμων, γεγονός που ωθεί τον πληθυσμό στην κατανάλωση ποικιλίας τροφών. Η ανάγκη αυτή για ποικιλία θρεπτικών και ταυτόχρονα ποιοτικών τροφών επηρεάζει, με τον τρόπο της, την παραγωγή μέσω της αύξησης ή μείωσης της ζήτησης των προϊόντων βάσει των αναγκών του πληθυσμού. Η εστίαση στην αύξηση των καλλιεργειών και των αποδόσεών τους και της βελτίωσης των πρακτικών παραγωγής που έλαβαν χώρα τα προηγούμενα έτη, συνέβαλαν στη μείωση της πείνας, στη βελτίωση του προσδόκιμου ζωής, στην πτώση των ποσοστών θνησιμότητας βρεφών και παιδιών και στη μείωση της παγκόσμιας φτώχειας. Ωστόσο, αυτά τα οφέλη για την υγεία αντισταθμίζονται από την παγκόσμια μετατόπιση προς ανθυγιεινές επιλογές, με δίαιτες υψηλής περιεκτικότητας σε θερμίδες και επεξεργασμένες τροφές. Οι ανθυγιεινές αυτές επιλογές, όπως η χαμηλή πρόσληψη προϊόντων ολικής άλεσης, φρούτων και λαχανικών και η υψηλή κατανάλωση αλατιού, συνδέονται με την εμφάνιση πλήθους χρόνιων νοσημάτων.

Σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ, η κακή διατροφή και η χαμηλή σωματική δραστηριότητα ευθύνονται για περίπου 21% των θανάτων στη χώρα μας.

Από την άλλη, μια διατροφή πλούσια σε φυτικές και με λιγότερες ζωικές τροφές, που περιλαμβάνει κυρίως ακόρεστα λιπαρά και περιορισμένες ποσότητες επεξεργασμένων τροφίμων και πρόσθετων σακχάρων παρέχει οφέλη τόσο στην υγεία όσο και στο περιβάλλον. Σήμερα, πάνω από 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι (σχεδόν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού) αδυνατούν να υποστηρίξουν οικονομικά μια υγιεινή διατροφή ενώ σχεδόν 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, εξαιτίας της κακής διατροφής και της καθιστικής ζωής. Τα σχετικά έξοδα υγειονομικής περίθαλψης ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2030.

Σε όλη την Ευρώπη τα συστήματα τροφίμων παρέχουν υπερεπαρκείς ποσότητες οι οποίες όμως χαρακτηρίζονται από υψηλό θερμιδικό περιεχόμενο και χαμηλή θρεπτική αξία, με αποτέλεσμα να συμβάλλουν στην αυξημένη επίπτωση μη μεταδοτικών νοσημάτων και παχυσαρκίας. Επιπλέον, τα συστήματα τροφίμων συνδέονται με περιβαλλοντικό αποτύπωμα, όπως μόλυνση του αέρα και του νερού, υποβάθμιση του εδάφους και απώλεια της βιοποικιλότητας.

Τα τελευταία χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε ανάγκη για μια περισσότερο ολοκληρωμένη προσέγγιση στη λήψη αποφάσεων στον τομέα των συστημάτων τροφίμων και διατροφής. Ο βασικός σκοπός είναι ο επανασχεδιασμός των συστημάτων τροφίμων ώστε μια ποικιλία θρεπτικών τροφίμων να φτάνει στους πολίτες σε προσιτές τιμές και να έχει παραχθεί χρησιμοποιώντας μεθόδους παραγωγής που είναι φιλικές προς το περιβάλλον και προστατεύουν την βιοποικιλότητα, τα αποθέματα νερού, αέρα και εδάφους και που περιορίζουν στο ελάχιστο τους κινδύνους για την υγεία, τη σπατάλη τροφίμων, την παραγωγή αερίων στο περιβάλλον και προστατεύουν την ευημερία των ζώων. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται επαναπροσανατολισμός ολόκληρου του συστήματος προς μια προοπτική, όπου οι στόχοι της υγείας, του περιβάλλοντος και της οικονομίας να συνδέονται ομότιμα προς την θετική κατεύθυνση.

Χρήσιμες παρεμβάσεις

Αποτελεσματικότερες πολιτικές και νομοθεσία, επενδύσεις και ορθή διακυβέρνηση μπορούν να οικοδομήσουν πιο ισχυρά και φιλικά προς τη φύση, βιώσιμα αγροδιατροφικά συστήματα.

Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), οι ιδιωτικές εταιρείες, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα και η έρευνα, μπορούν να διαδραματίσουν έναν κρίσιμο και πολύ σημαντικό ρόλο στον μετασχηματισμό των συστημάτων τροφίμων.

Το αγροδιατροφικό σύστημα είναι τελικά ένας πολύπλοκος όρος που μπορεί να φαίνεται μακριά από την πραγματικότητα των περισσοτέρων πολιτών, αλλά κάθε φορά που κάποιος καταναλώνει τρόφιμα συμμετέχει ενεργά σε αυτό.

Το φαγητό που επιλέγει ο καθένας και ο τρόπος που το προετοιμάζει, το μαγειρεύει και το αποθηκεύει, τον καθιστά αυτομάτως αναπόσπαστο και ενεργό κομμάτι του τρόπου λειτουργίας του συστήματος αυτού. Οι επιλογές που μπορούμε να κάνουμε σήμερα είναι ζωτικής σημασίας για να πετύχουμε ένα ασφαλές διατροφικό μέλλον.

Προτάσεις

• Διοργάνωση εκδηλώσεων για την προώθηση του μηνύματος της Παγκόσμιας Ημέρας Διατροφής.
• Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση μαθητών, πολιτών, καταναλωτών μέσω ενημερωτικών ομιλιών που σχετίζονται με τη θεματολογία της Παγκόσμιας Ημέρας Διατροφής.
• Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση μαθητών, πολιτών, καταναλωτών, εκπαιδευτικών, και επαγγελματιών στη διάδοση και υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών, με στόχο την προαγωγή της υγείας και ευρύτερα της δημόσιας υγείας.
• Επιμόρφωση επαγγελματιών υγείας καθώς και άλλων στελεχών αρμόδιων υπηρεσιών στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα που απασχολούνται σε δομές και υπηρεσίες σχετικές με την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση σε θέματα υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών συνηθειών.
• Χρήση του Βιβλίου Δραστηριοτήτων Our Actions are Our Future για μαθητές, το οποίο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του FAO.
• Χρήση και ανάρτηση του ενημερωτικού υλικού του FAO σε ιστοσελίδες φορέων. Σημαντικά εργαλεία επικοινωνίας προτείνονται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας στον επίσημο ιστότοπο της Παγκόσμιας Ημέρας Διατροφής στο link http://www.fao.org/world-food-da

 

Τα Ακαδημαϊκά Ιδρύματα και οι Ερευνητές του αγροτοδιατροφικού συστήματος μας συστήνουν :

• Να κάνουμε διατροφικές επιλογές σκεπτόμενοι τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των τροφίμων που καταναλώνουμε. Προτιμούμε εποχικά και τοπικά προϊόντα – τρόφιμα που απαιτούν λιγότερο νερό ή άλλους φυσικούς πόρους για την παραγωγή τους. Υποστηρίζουμε τους μικρούς παραγωγούς τροφίμων. Οι μικρές αγροτικές αγορές συχνά προωθούν τις τοπικές ποικιλίες και τη βιοποικιλότητα ενώ καθιστούν ορισμένα μοναδικά τρόφιμα, ευρύτερα διαθέσιμα.
• Να μάθουμε πώς να διαβάζουμε σωστά τις ετικέτες των τροφίμων και να επιλέγουμε με σύνεση. Η ποικιλία τροφών, εκτός του ότι συμβάλει στην ισορροπημένη διατροφή, υποστηρίζει και τη βιοποικιλότητα.
• Να μειώσουμε τα απορρίμματα τροφίμων, αποφεύγοντας τρόφιμα με ογκώδεις συσκευασίες. Αγοράζουμε δηλαδή μόνο ότι χρειαζόμαστε και τα χρησιμοποιούμε μέχρι να τελειώσουν. Η απόρριψη τροφίμων συνεπάγεται σπατάλη νερού και ενέργειας.
• Να ανακυκλώνουμε όπως η φύση. Ξαναχρησιμοποιούμε το νερό στο σπίτι (ποτίζουμε τα φυτά μας με νερό που μένει από το μαγείρεμα ή βρόχινο νερό), επιστρέφουμε τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος (κομποστοποίηση ωμών ή μαγειρεμένων τροφών που δεν μπορούμε πλέον να καταναλώσουμε).
• Να ντυνόμαστε βιώσιμα. Τα αγροδιατροφικά συστήματα δεν παράγουν μόνο τρόφιμα. Παράγουν ίνες όπως το βαμβάκι και το μαλλί. Πριν αγοράσουμε ας ερευνήσουμε και ας υποστηρίξουμε την μόδα που προωθούν εταιρίες με εμπορικά σήματα που είναι κοινωνικά υπεύθυνα.

Με λίγα λόγια, όλοι μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε τρόφιμα, κάνοντας πιο υγιείς επιλογές για τον εαυτό μας και τον πλανήτη. Η Παγκόσμια Ημέρα Τροφίμων, ας αποτελέσει ημέρα δέσμευσής μας, για την έναρξη ανάληψης δράσης και την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, μέσω διατροφικών συστημάτων που προσφέρουν ποιοτικότερη διατροφή, προστατευόμενο περιβάλλον και ένα καλύτερο μέλλον για όλους.

 

 

Ομάδα Εργασίας: Επικοινωνία και Ηλεκτρονική Δικτύωση Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν
Αθαν. Νικολάου, Νικ. Γεωργιάδης, Ευγ. Γιάννου, Ελ.Ελ Ντέϊκ, Ασημ. Γανωτοπούλου

Επιμέλεια κειμένων: Ανδ. Μελιδώνης, Αθαν. Νικολάου, Νικ. Γεωργιάδης