Περί Χοληστερίνης…Μέρος Β΄

Ποιός είναι ο ρόλος της δίαιτας?

Η δίαιτα, όπως αναδείχθηκε και από τις παραπάνω μελέτες, αποτελεί διαχρονικά τον πιο καθοριστικό παράγοντα για την αύξηση των τιμών χοληστερόλης στο αίμα μας. Τα κορεσμένα λίπη και  τα trans λιπαρά οξέα αυξάνουν τις τιμές ολικής χοληστερόλης.

Τα κορεσμένα λίπη είναι στερεά λίπη σε θερμοκρασία δωματίου. Προέρχονται κυρίως από ζωικές πηγές, όπως το χοιρινό κρέας, το βούτυρο αλλά και το φοινικέλαιο και καρυδέλαιο που είναι σε υγρή μορφή. Αντίθετα τα ακόρεστα λίπη που προέρχονται από φυτά και σε θερμοκρασία δωματίου είναι συνήθως σε υγρή μορφή, μειώνουν τα επίπεδα ολικής χοληστερόλης.

Τα ακόρεστα λίπη διακρίνονται σε μονοακόρεστα και σε πολυακόρεστα λίπη. Η κύρια πηγή πρόσληψης μονοακόρεστου λίπους είναι το ελαιόλαδο, το οποίο περιλαμβάνει επίσης αντιοξειδωτικές ουσίες , όπως βιταμίνη Ε και φαινόλες, οι οποίες δρουν ευεργετικά στην λειτουργία των αγγείων και ανασταλτικά στη δημιουργία και κυρίως στην ρηξη της ευάλωτης αθηρωματικής πλάκας που είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση των οξέων στεφανιαίων επεισοδίων (έμφραγμα μυοκαρδίου).

Αντιοξειδωτικές ουσίες όμως ανευρίσκονται σε μεγάλες ποσσότητες και σε φρούτα, λαχανικά, κρεμμύδια, στο κρασί και στο τσάι. Η Μεσογειακή διατροφή, που δυστυχώς στην παραδοσιακή της μορφή έχει εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό από τους σύγχρονους Έλληνες, φαίνεται ότι μπορεί να προλάβει 14 από τα 100 στεφανιαία επεισόδια που οφείλονται σε αυξημένες τιμές χοληστερίνης, γεγονός που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην έντονη αντιοξειδωτική δράση των διατροφικών στοιχείων που περιέχει, αλλά και στον περιορισμό των προσλαμβανόμενων θερμίδων που οδηγεί σε καλύτερη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Η παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα και ειδικά η ελληνική εκδοχή της, μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει 9 χαρακτηριστικά: υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου, οσπρίων, δημητριακών, φρούτων και λαχανικών, μέτρια με υψηλή κατανάλωση ψαριού, μέτρια κατανάλωση κρασιού, γαλακτοκομικών, κυρίως τυριού και γιαουρτιού και χαμηλή κατανάλωση κρέατος και παραγώγων του.

Το κρασί καταναλώνεται σε μέτρια ποσότητα και σχεδόν πάντα κατά τη διάρκεια των γευμάτων. Η δίαιτα αυτή είναι χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά (λιγότερο από περίπου 9% της ολικής ενέργειας) με την ολική πρόσληψη λίπους να κυμαίνεται από λιγότερο από 30% έως περισσότερο από 40% των συνολικά προσλαμβανόμενων θερμίδων Οι φυτικές στερόλες έχουν επίσης ευεργετικό ρόλο στη μείωση των τιμών χοληστερόλης καθώς εμποδίζουν την υπέρμετρη απορρόφηση της από το έντερο και βοηθούν την μεγαλύτερη αποβολή της περίσσειας χοληστερόλης από το πεπτικό σύστημα. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη της υπερχοληστερολαιμίας, αναφέρουν την καθημερινή κατανάλωση 2 γραμμαρίων φυτικών στερολών.

Επίσης συνιστάται μείωση του προσλαμβανόμενου ολικού λίπους σε κάτω των 30% των ολικών προσλαμβανομένων θερμίδων, με λιγότερες από 10% των θερμίδων να πρέπει να προέρχονται από κεκορεσμένα λίπη (ζωικές τροφές). Το υπόλοιπο 20% των θερμίδων θα πρέπει να προέρχεται από μονοακόρεστα και πολυακόρεστα (φυτικά) έλαια (ελαιόλαδο, καλαμποκέλαιο, σογιέλαιο, λάδι καρδάμου).

Οι υδατάνθρακες να μην υπερβαίνουν το 60% των ολικών προσλαμβανόμενων θερμίδων και η ολική χοληστερόλη των τροφών να είναι μικρότερη των 300 γραμμαρίων ημερησίως, ενώ η φυσική άσκηση έχει σημαντικό ρόλο και θα πρέπει να οδηγεί σε καθημερινή απώλεια περίπου 200 θερμίδων.

Σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη ή ήδη γνωστή καρδιοαγγειακή νόσο το ολικό προσλαμβανόμενο λίπος πρέπει να είναι μικρότερο των 7% των θερμίδων και η χοληστερόλη μικρότερη των 200 γραμμαρίων ημερησίως.

Μπορεί η μεσογειακή δίαιτα να εμποδίσει την εκδήλωση και την κλινική εξέλιξη της στεφανιαίας νόσου;

Σήμερα, υπάρχουν ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την προστατευτική δράση που έχει μια δίαιτα πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά και η οποία περιλαμβάνει ψάρια, καρύδια και γαλακτοκομικά χαμηλά σε λιπαρά, στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνου.
Η παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα, της οποίας η κύρια πηγή διαιτητικών λιπών είναι το ελαιόλαδο, συμπεριλαμβάνει όλα τα παραπάνω διαιτητικά χαρακτηριστικά. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών διάφορες επιδημιολογικές μελέτες συνέδεσαν την εφαρμογή της μεσογειακής δίαιτας με την ολική θνησιμότητα, αλλά και με την επίπτωση της στεφανιαίας νόσου και με μερικούς τύπους καρκίνου. Ανάμεσα σε αυτές η μελέτη των 7 χωρών και η μελέτη ΕΠΙΚ η οποία περιελάμβανε 22043 μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας ενήλικες από την Ελλάδα, η οποία απέδειξε την ευργετική δράση της μεσογειακής δίαιτας στη μείωση εμφάνισης θανατηφόρων καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Πώς όμως δρά η μεσογειακή δίαιτα;

Η μεσογειακή δίαιτα είναι χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά οξέα (ζωικό λίπος), υψηλή σε μονοακόρεστα, κυρίως λόγω της υψηλής κατανάλωσης ελαιόλαδου, υψηλή σε σύνθετους υδατάνθρακες από όσπρια και  υψηλή σε φυτικές ίνες κυρίως από λαχανικά και φρούτα. Η υψηλή επίσης περιεκτικότητα λαχανικών, φρέσκων φρούτων, δημητριακών και ελαιολάδου, εξασφαλίζει υψηλή πρόσληψη από β-καροτένιο, βιταμίνη C και Ε, πολυφαινόλες και διάφορα μέταλλα.

Αυτά τα σημαντικά στοιχεία θεωρούνται ότι ευθύνονται για την ευεργετική δράση της δίαιτας αυτής στην υγεία και ειδικά στα καρδιαγγειακά νοσήματα, μέσω βελτίωσης του λιπιδαιμικού προφίλ (ειδικά την LDL χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια), της μείωση του κινδύνου από θρομβώσεις, της βελτίωση της βελτίωσης της λειτουργίας των αγγείων, της καλύτερης ρύθμισης του σακχάρου και της πρόληψης εμφάνισης καρδιακών αρρυθμιών.

Επιπρόσθετα, έχει δειχθεί απο την μελέτη ΑΤΤΙΚΗ ότι σε δείγμα 1500 ατόμων, η υιοθέτηση της Μεσογειακής διατροφής σχετίζεται με σημαντική μείωση δεικτών φλεγμονής και θρόμβωσης, που αποδεδειγμένα σχετίζονται με την εμφάνιση οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου. Επίσης φαίνεται ότι ο μεσογειακός τρόπος διατροφής περιλαμβάνει έναν αριθμό από προστατευτικές ουσίες, όπως το σελήνιο, η γλουταθειόνη, ο ισορροπημένος λόγος ω-6:ω-3 απαραίτητων λιπαρών οξέων, υψηλές ποσότητες φυτικών ινών, αντιοξειδωτικές ουσίες (ειδικά ρεσβερατρόλη από το κρασί και πολυφαινόλες από το ελαιόλαδο), όπως και οι βιταμίνες Ε και C, οι οποίες ίσως συσχετίζονται με την παρεχομενη προστασία από στεφανιαία νόσο και καρκίνο.