Υπέρταση: Ο σιωπηρός δολοφόνος…Μέρος Δ’

Επιδημιολογικές παρατηρήσεις και κλινικές δοκιμές έχουν αποδείξει επανειλημμένα τη σχέση μεταξύ κατανάλωσης άλατος και υπέρτασης. Ελάττωση της πρόσληψης άλατος κατά 100 mmol ημερησίως συνδυάσθηκε με μείωση της συστολικής AΠ κατά 5-10 mm Hg, σε επιδημιολογική παρέμβαση 10000 ατόμων. H ίδια ημερήσια μείωση χρήσης άλατος ελάττωσε κατά 9 mmHg τη συστολική AΠ και πρόλαβε την αύξηση της σε ηλικίες από 25 έως 55 έτη. Σε βραχυπρόθεσμες κλινικές μελέτες, η ήπια μείωση της κατανάλωσης άλατος σε υπερτασικούς ασθενείς μείωσε την AΠ κατά 5/3 mmHg, ενώ σε μελέτες διάρκειας άνω των 5 εβδομάδων σε νορμοτασικά άτομα η μείωση της AΠ ήταν 7/5 mmHg.

Εξάλλου, έχει δειχθεί ότι η κατανάλωση άλατος συσχετίζεται με την εμφάνιση και βαρύτητα βλαβών στα όργανα-στόχους της υπερτασικής νόσου, όπως η υπερτροφία της αριστερής κοιλίας κι η μικρολευκωματινουρία. Η σχέση αυτή είναι ανεξάρτητη της πίεσης, ενώ ενισχύεται από το υπερτασικό φορτίο. Αντίστροφα, ο περιορισμός του διαιτητικού άλατος επιτυγχάνει υποστροφή των βλαβών αυτών, επιπρόσθετα της μείωσης της ΑΠ που προκαλεί.
Όλοι οι υπερτασικοί όμως δεν απαντούν με τον ίδιο τρόπο στον περιορισμό του διαιτητικού άλατος, κι έτσι έχει προταθεί η διάκριση των ασθενών αυτών σε αλατοευαίσθητους και αλατοανθεκτικούς. Έτσι, το αλάτι προκαλεί αύξηση της αρτηριακής πίεσης, σε μερικούς ανθρώπους περισσότερο και σε άλλους λιγότερο. Γενικά, οι υπερτασικοί, οι ηλικιωμένοι, οι νέγροι κι οι γυναίκες είναι σχετικά περισσότερο αλατοευαίσθητοι. H μείωση της κατανάλωσης άλατος θα επιτύχει σε πολλούς ασθενείς την ομαλοποίηση της πίεσης, ενώ στους υπόλοιπους θα μειωθεί το ποσό των φαρμάκων που απαιτούνται για τη ρύθμιση της πίεσης τους.

Συνήθως συνιστάται μείωση της χρήσης του διαιτητικού άλατος κάτω των 5 gr χλωριούχου νατρίου ή 2 gr νατρίου ημερησίως. O πιο αυστηρός περιορισμός πολλές φορές μειώνει τη συνεργασία των ασθενών, ιδίως σε αλατοανθεκτικά άτομα. Γενικά, θα πρέπει να συνιστάται η χρήση μίγματος NaCl με KCl που ήδη κυκλοφορεί στο ελεύθερο εμπόριο ενώ θα πρέπει να αποφεύγεται η αλατιέρα, τόσο στο μαγείρεμα όσο και στο τραπέζι. H εναλλακτική χρήση καρυκευμάτων, λεμονιού κι άλλων φυτικών παραγώγων βοηθά στον περιορισμό του άλατος. H χρήση φυσικών τροφών με μικρή περιεκτικότητα νατρίου κι υψηλότερη καλίου θα πρέπει να προτιμάται, σε αντιδιαστολή με τα έτοιμα ή συντηρημένα τρόφιμα πού είναι πλούσια σε αλάτι.
Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι όσο πιο νωρίς ένα άτομο συνηθίσει στην κατανάλωση του άλατος, τόσο πιο ευαίσθητο γίνεται το άτομο αυτό στην ανάπτυξη υπέρτασης. Για αυτό είναι σημαντικό τα παιδιά να μην συνηθίζουν τα αλμυρά φαγητά. Η επιθυμία για αλμυρά είναι επίκτητη και δεν έχει καμία σχέση με τις ανάγκες του οργανισμού μας σε αλάτι.

Το τσάι και ο καφές βλάπτουν;

Το τσάι και ο καφές είναι ροφήματα πλούσια σε αντιοξειδωτικές ουσίες που δρουν ευεργετικά στο μεταβολισμό της χοληστερόλης. Όσον αφορά όμως την αρτηριακή πίεση και τα δύο ροφήματα έχουν σημαντική περιεκτικότητα σε καφεΐνη που προκαλεί αγγειοσύσπαση και αύξησή της. Ιδίως η κατανάλωση νες καφέ δεν συνιστάται καθώς περιέχει σε μεγαλύτερη συγκέντρωση καφεΐνη. Οι πρόσφατες μελέτες συνιστούν μέτρια κατανάλωση καφέ – ένα με δύο φλιτζάνια περιεκτικότητας σε καφεΐνη 27,5% – καθώς δεν φαίνεται να επηρεάζουν τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης και έχουν ευεργετική επίδραση στην καρδιοαγγειακή λειτουργία μέσω των αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχουν. Ο ελληνικός ή ο καφές φίλτρου προτιμάται, ενώ ο στιγμιαίος καλό είναι να αποφεύγεται.

Ο μύθος της πορτοκαλάδας

 Υπάρχει ο μύθος ότι η πορτοκαλάδα αυξάνει την πίεση. Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, καθώς τα πορτοκάλια είναι πλούσια σε κάλιο. Το κάλιο όπως και το νάτριο έχουν πολύ σημαντικό ρόλο στην μεταβίβαση του νευρικού σήματος και στη γένεση του ερεθίσματος που προκαλεί την συστολή της καρδιάς. Σε αντίθεση με το αλάτι που το προσλαμβάνουμε σε μεγάλη ποσότητα με την τροφή μας, το κάλιο δεν το λαμβάνουμε συνήθως σε μεγάλη ποσότητα. Το κάλιο βοηθά τον οργανισμό μας να αποβάλλει την περίσσεια νατρίου. Έτσι το κάλιο στη δίαιτα μας βοηθά να διατηρούμε χαμηλή αρτηριακή πίεση ή να μειωθούν ήδη αυξημένα επίπεδα. Τροφές πλούσιες σε κάλιο είναι τα πορτοκάλια, οι μπανάνες, καθώς και όλα τα φρέσκα φρούτα, τα αβοκάντος, τα ωμά λαχανικά, τα σπόρια, τα αμύγδαλα και τα καρύδια (ανάλατα).

Σκόρδο, κρεμμύδι και …λεμόνι

 Δεν έχει διαπιστωθεί σε ελεγχόμενες μελέτες επίδραση στην πίεση αυξημένης κατανάλωσης σκόρδου ή κρεμμυδιού ή σκευασμάτων τους. Το ίδιο ισχύει για το στημένο λεμόνι!  Επομένως, αν και δεν απαγορεύονται, δεν συνιστώνται.

Κάπνισμα και Υπέρταση

Το κάπνισμα είναι αποδεδειγμένα ο μεγαλύτερος εχθρός για την υγεία. Ο κίνδυνος μάλιστα αυξάνεται με τον αριθμό των τσιγάρων και τα έτη καπνίσματος. Ακόμα και το παθητικό κάπνισμα, η εισπνοή δηλαδή του καπνού του περιβάλλοντος, αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο σε μη καπνιστές. Φαίνεται ότι ένας από τους άμεσους μηχανισμούς του καπνίσματος είναι η αύξηση της σκληρίας των αγγείων που οδηγεί σε αύξηση της αρτηριακής πίεσης, αλλά και η δημιουργία θρόμβου που μπορεί να αποφράσσει τον αυλό αγγείων και να οδηγήσει σε σοβαρή ισχαιμία της περιοχής του σώματος που αιματωνόταν από το συγκεκριμένο αγγείο. Στον υπερτασικό ασθενή, το κάπνισμα δεν αθροίζει κίνδυνο μόνο άμεσα, αλλά και ενισχύει τις βλάβες της υπέρτασης.
Δυστυχώς, η συνήθεια του καπνίσματος είναι ακόμα πολύ διαδεδομένη στη χώρα μας. Σε 12000 υπερτασικά άτομα που μελετήθηκαν στο Κέντρο Υπέρτασης της Α΄ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής Αθήνας, συστηματικοί καπνιστές ήταν το 38% των ανδρών και το 26% των γυναικών.

Σήμερα υπάρχουν αποδείξεις ότι το κάπνισμα ελαφρών τσιγάρων ή τσιγάρων με βιολογικό φίλτρο δεν είναι λιγότερο επιβλαβή. Έτσι, η μείωση του αριθμού των τσιγάρων ή η χρήση καπνών με λιγότερη νικοτίνη δε είναι λύση. Προσφατα επίσης οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η διακοπή του συμβατικού καπνίσματος και η υποκατάσταση με νεότερο προϊόν θέρμανσης και όχι καύσης του καπνού οδηγεί σε μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου συγκριτικά με τη συνέχιση του καπνίσματος. Εντούτοις, σε άτομα που έχουν διακόψει πλήρως το κάπνισμα συμβατικού τσιγάρου η χρήση προϊόντων θέρμανσης του καπνού είναι επιβλαβής συγκριτικά με την πλήρη αποχή από το κάπνισμα. (Choi S, Lee K, Park SM. Circulation. 2021;144:1528-1538)